Mentale overbelasting: herken de vroegsignalen 

Wie nooit ziek is, kan toch overbelast zijn

Door: Diana Bossema 

Er zijn medewerkers waar iedere leidinggevende blij van wordt. 

Ze zijn er altijd. Klagen zelden. Nemen nog een taak erbij als het nodig is. En als de agenda uitpuilt, zeggen ze niet dat het te veel wordt, maar vragen ze welke deadline het belangrijkst is. 

Het zijn vaak dezelfde mensen die op een dag volledig uitvallen. 

Dat blijft opmerkelijk. Wie achteraf terugkijkt, ziet meestal een lange aanloop. Alleen noemen we die pas achteraf een aanloop. Op het moment zelf heet het betrokkenheid, verantwoordelijkheid of simpelweg: een goede medewerker. 

Organisaties houden ondertussen nauwkeurig hun verzuimcijfers bij. Dat is begrijpelijk. Wat je kunt meten, voelt overzichtelijk. Maar cijfers vertellen vooral iets over gisteren. Ze zeggen weinig over degene die vandaag nog gewoon aan het werk is, terwijl de rek er langzaam uit raakt. 

Sterker nog: mensen die richting een burn-out bewegen, melden zich lang niet altijd vaker ziek. Vaak doen ze precies het tegenovergestelde. Ze blijven doorgaan. Uit loyaliteit. Omdat collega’s al druk genoeg zijn. Omdat ze zichzelf hebben aangeleerd dat opgeven geen optie is. Of omdat ze niet eens meer doorhebben dat hun batterij al geruime tijd op het laatste streepje staat. 

Daardoor ontstaat een merkwaardige paradox. Degene die de meeste aandacht nodig heeft, is vaak degene die er het gezondst uitziet in de rapportages. 
Misschien kijken we daarom naar de verkeerde signalen. 

Niet ziekte, maar gedrag vertelt meestal het echte verhaal. 

De collega die stiller wordt dan anders. Iemand die plotseling kortaf reageert, terwijl hij altijd geduldig was. De medewerker die fouten gaat maken die vroeger ondenkbaar waren. Of degene die wel aanwezig is, maar zichtbaar minder energie heeft. Geen van die veranderingen bewijst iets. Samen kunnen ze wel een vraag oproepen. 
En misschien is die vraag belangrijker dan welk dashboard ook. 

“Hoe gaat het eigenlijk met je?” 

Niet als verplicht nummer tijdens het functioneringsgesprek, maar uit oprechte nieuwsgierigheid. Zonder direct een oplossing te willen aandragen. Gewoon luisteren. 
Voor leidinggevenden is dat misschien wel de belangrijkste vaardigheid van deze tijd. Niet psycholoog spelen, diagnoses stellen of ieder dipje problematiseren. Wel mensen goed genoeg kennen om te merken wanneer iemand niet meer zichzelf is. 

Ook voor HR ligt daar een interessante opdracht. Natuurlijk blijven verzuimcijfers belangrijk. Maar voorkomen begint niet met registreren. Het begint met aandacht. Met leidinggevenden die signalen durven bespreken voordat ze problemen worden. Met een cultuur waarin het normaal is om te zeggen dat het even niet gaat, zonder dat dit meteen als zwakte wordt gezien. 

Want uiteindelijk is een burn-out zelden een verrassing. 

Alleen zien we de signalen vaak pas op het moment dat iemand al thuis zit. 
En dan blijken de cijfers keurig op orde, terwijl de mens allang uit balans was.