Mentaal verzuim is vaak al zichtbaar vóór de ziekmelding

De 5 redenen waarom we in ons hoofd gaan leven

Door: Topstate

Je kent het misschien wel. Je hoofd blijft maar malen: gesprekken herhalen zich, to-do’s stapelen zich op en zelfs in ruststand draait de film door. Of je merkt juist dat je je lichaam nog maar moeilijk waarneemt: je leeft van afspraak naar afspraak en voelt pas laat dat je eigenlijk gespannen, moe of leeg bent.

Soms herken je het ook in contact met anderen: iemand die vooral in zijn hoofd zit, voelt voor de ander niet echt aanwezig. Er is wel een gesprek, maar weinig verbinding — het kan zelfs aanvoelen alsof je met een lege huls praat. Deze strategie kost veel energie, waardoor je batterij ongemerkt leegloopt en je op een dag denkt: hoe kan het toch dat ik zó moe ben, ik leef toch gezond?

Voor ons systeem is dit eigenlijk heel logisch. Naar je hoofd schieten is een slimme overlevingsreactie. Als ons (oer)systeem gevaar signaleert, kunnen we ons loskoppelen van wat we voelen in het lichaam. Emoties en pijn worden gedempt en het denken neemt het over: analyseren, plannen, oplossingen bedenken. Dat helpt ons om door te gaan en situaties te overleven. We doen dit allemaal meerdere keren per dag, vaak zonder het te merken. Maar bij sommige mensen gebeurt het zó vaak dat ze er als het ware zijn gaan wonen. Ze zijn een hoofd op pootjes geworden. Dan wordt het steeds lastiger om terug te zakken in het lichaam. Je mist signalen van spanning, behoefte of grens en gevoelens worden vervangen door gedachten. Je voelt niet meer dat je blij of gelukkig bent, je denkt het. Hoe dat precies ontstaat?

Er zijn een aantal herkenbare redenen die dit patroon versterken:

1. Geleerd van je ouders

Veel van ons hebben van huis uit geleerd dat denken belangrijker is dan voelen. Misschien werd er bij jou thuis vooral gepraat over wat verstandig was, wat moest, wat hoorde. Verdriet, boosheid of angst waren er wel, maar kregen weinig woorden of ruimte. Of je zag dat je ouders ook vooral in hun hoofd zaten: doorgingen, analyseerden en alles cognitief probeerden op te lossen. Als kind leer je dan dat nadenken de normale route is. Je schiet gemakkelijk omhoog, je gaat regelen, verklaren, oplossen. Voelen lijkt niet nodig. Zo wordt het een automatische route. Je hoeft er niet eens bewust voor te kiezen; je hoofd neemt het over, omdat het je ooit zo is voorgedaan.

2. Te veel emoties ervaren in je lichaam

Emoties huizen in je lijf. Spanning in je borst, een knoop in je maag, warmte in je wangen, een zware druk op je schouders. Soms zijn die signalen zo intens of overweldigend dat het veiliger voelt om erbij weg te gaan. Het hoofd wordt dan een soort schuilplek. Vooral als je vroeger weinig steun kreeg bij emoties, het er soms ook veel waren of als je simpelweg niet wist wat je ermee moest. Dan wordt denken een manier om niet te hoeven voelen. Je lichaam roept heel hard en je hoofd zet het volume omlaag door alles te analyseren, relativeren of weg te redeneren.

3. Fysieke ongemakken

Er is nog een reden die mensen vaak over het hoofd zien: lichamelijke klachten. Pijn, vermoeidheid, darmklachten, hartkloppingen, een onrustige ademhaling. Als je lijf niet lekker voelt, ga je automatisch op zoek naar verklaringen. Wat heb ik verkeerd gedaan? Wat moet ik aanpassen? Wat betekent dit? Soms helpt dat, maar het kan ook een valkuil zijn. Want hoe meer je zoekt en piekert, hoe minder je nog voelt wat je lichaam nu eigenlijk nodig heeft. En er is nog iets: als je in je hoofd zit, voel je pijn en ongemak ook minder. Dat maakt het een ogenschijnlijk handige oplossing, waardoor je nóg sneller naar boven schiet.

4. Een oplossingsstrategie ontstaan in een situatie of bij een gebeurtenis

Bij veel mensen is “in je hoofd gaan zitten” ooit ontstaan als een slimme, beschermende strategie. Misschien in een periode waarin je je onveilig voelde, waarin er veel op je afkwam, of waarin je moest presteren. Denken hielp om overeind te blijven. Het gaf grip. Het hield je op de been in een situatie waarin voelen te pijnlijk, te gevaarlijk of simpelweg niet handig was. Je hoofd werd je reddingsvest. En dat was toen ook zo. Het is dus niet vreemd dat je brein deze route is blijven gebruiken. Het heeft je ooit geholpen.

5. Daarna is het een nieuwe gewoonte geworden

Wat ooit een noodroute was, kan een vaste snelweg worden. Je brein houdt van efficiëntie. Als een strategie werkt, herhaal je die. Na verloop van tijd gaat dat vanzelf. Je merkt pas dat je in je hoofd zit als je er al een tijdje bent. Het is dan niet meer “een keuze”, maar een patroon. Hoe vaker je het doet, hoe sneller je boven zit. Zelfs in situaties waarin je lichaam juist een betere gids zou zijn. Zo wordt het een gewoonte die je nauwelijks nog doorhebt, maar wel voelt in spanning, vermoeidheid en afstand tot jezelf of anderen. En zomaar even terugschakelen is dan niet meer vanzelfsprekend.

Zo begin je met terugkomen

Het goede nieuws is dat je hier niet in vast hoeft te blijven zitten. De weg terug begint klein. Niet door nóg harder te gaan nadenken over waarom je zo veel denkt, maar door je lichaam weer mee te nemen, te betrekken, in het dagelijks leven. Zie het als vraag en aanbod. Je lichaam geeft de hele dag door signalen. Dat is het aanbod. De vraag is: wil jij weer leren luisteren? Dat kan heel simpel starten. Check eens je spierspanning. Hoe staan je kaken? Hoe hoog zitten je schouders? Hoe voelt je buik? Neem waar wat het antwoord is op deze vragen. Niet voor het juiste antwoord maar om contact te maken met je lichaam.

Kleine stap, groot verschil

Hoe vaker je dit oefent, hoe meer je lichaam weer met antwoorden komt. En precies daar zit de ingang terug naar lichaam. Je hoofd mag best nog meedoen, maar niet langer alleen aan het stuur. Je lichaam is geen bijrijder, het is je kompas. Volg je dat kompas te weinig, dan raak je gemakkelijk van koers. Je loopt leeg, bent altijd onrustig, verliest overzicht, krijgt moeite met relaties en je hoofd blijft altijd maar aan staan. Om terug te gaan naar je lichaam zijn geen geitenwollen sokken nodig of grote oefeningen, alleen het stellen van de juiste vragen aan je lichaam en de antwoorden waarnemen geeft de juiste richting weer aan. Zo bewandel jij de weg weer naar beneden en zet je de eerste stap om dit ongemerkte energielek op te lossen.